Słowo mocniej bije niż najtęższe kije. Od dysfunkcji do perfekcji

Wczesnym rankiem 18 czerwca 2011 roku w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach rozpoczęła się konferencja naukowo-szkoleniowo-artystyczna o wymownym tytule Słowo mocniej bije niż najtęższe kije. Od dysfunkcji do perfekcji. Spotkanie zostało zorganizowane przez Śląski Oddział Polskiego Towarzystwa Logopedycznego, Instytut Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego oraz Trzyletnie Pomaturalne Studium Aktorskie, działające przy Teatrze Śląskim w Katowicach. Spotkanie w Teatrze Śląskim było wydarzeniem o szczególnej randze ze względu na możliwość połączenia doświadczeń logopedów i środowiska artystycznego.

Konferencję otworzyła Przewodnicząca Śląskiego Oddziału PTL, doktor Iwona Michalak-Widera. Zgromadzonych gości przywitał również dyrektor Studium, Jerzy Kuczera, który podkreślił, jak ważna jest troska o język ojczysty: Bo choć mówić możemy w wielu językach, to myśleć zawsze powinniśmy w języku polskim, a teatr jest miejscem wyjątkowym, w którym słowo jest szczególnie ważne. Profesor Jacek Warchala, dyrektor Instytutu Języka Polskiego UŚ, dodał, iż coraz częściej skupiamy się na warstwie semantycznej języka, zapominając, że liczy się nie tylko treść wypowiadanych słów, ale i sposób ich artykułowania. W imieniu władz uniwersyteckich profesor Aleksander Wilkoń przywitał zgromadzonych i podkreślił jak ważne są tego typu interdyscyplinarne spotkania.

Po części powitalnej nastąpiła pierwsza atrakcja konferencji. Widzowie mieli okazję obserwować studentów pierwszego i drugiego roku Studium aktorskiego podczas ich egzaminu z wymowy pod kierunkiem Marka Rachonia, aktora i wykładowcy. Studenci prezentowali m.in. wiersze Stanisława Barańczaka z tomu Geografioły, a także inne bardzo znane utwory, np. Lokomotywa, Ptasie radio czy Pali się. Ku ogromnej radości logopedów i językoznawców zebranych w sali kameralnej, okazało się, że studenci mają bardzo dobrą dykcję, a słowo jest dla nich przede wszystkim narzędziem służącym do wyrażania emocji. Po obfitym w wrażenia pokazie studentów wszyscy udali się do foyer na poczęstunek.

Kolejna część konferencji miała charakter wykładowy. Składała się z dwóch wystąpień. Pierwsze z nich nawiązywało do szeroko pojętej retoryki, czyli funkcjonowania słowa w przestrzeni publicznej. Wykład z tego zakresu wygłosił prof. Dariusz Rott, który zaprezentował najnowsze publikacje odnoszące się do tych zagadnień. Kolejna prelegentka, Alicja Kabała, aktorka i logopeda z Krakowa, w swoim wystąpieniu przytoczyła wiele przykładów zaczerpniętych z mediów, w których niepoprawna artykulacja czy intonacja całkowicie zmieniły znaczenie wypowiadanych słów. Prelegentka na potwierdzenie swoich słów zaprezentowała fragment filmu „Rejs”. Alicja Kabała wyraźnie podkreśliła kluczową rolę prozodii w rozumieniu mowy. Referat ten zakończył część teoretyczną. Uczestnicy udali się na Wydział Filologiczny Uniwersytetu Śląskiego, by – zgodnie z mottem drugiej części konferencji – lepszy przykład niźli wykład – wziąć udział w warsztatach.

Warsztaty podzielono na dwie sesje. Pierwsza odbyła się w godzinach od 13.30 – 14.30 i zawierała cztery propozycje. Pierwszy warsztat pt.: Myśl, ruch, słowo – kilka technik logorytmicznych stosowanych w pracy nad emisją głosu ze studentami neofilologii poprowadziła dr Aneta Chmiel z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, wykładowca i trener emisji głosu. Drugi prowadziła mgr Alicja Kabała, aktorka, wykładowca na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Warsztat nosił tytuł Ciało a głos – co warunkuje poprawną emisję głosu. Trzeci warsztat – Po pierwsze poprawnie, po drugie skutecznie – jak nie popełniać gaf przemawiając – zaprezentowała dr Katarzyna Sujkowska-Sobisz, wykładowca Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Natomiast ostatni w tej sesji warsztat poświęcony został Technikom rozgrzewającym głos i pobudzającym rezonatory – wstęp do emisji głosu, a techniki te przedstawił dr Marek Rachoń, nauczyciel akademicki, logopeda i aktor w jednej osobie.

Druga sesja rozpoczęła się o godzinie 14.35, a zakończyła o 15.35 i obejmowała trzy warsztaty: Językowych strategii skutecznego przemawiania (dr Ewa Biłas-Pleszak, wykładowca na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach), Wykorzystanie autorskiego Arkusza w diagnozie problemów emisji głosu (dr Anna Guzy, wykładowca na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach) oraz Teatrzyk szkolny jako propozycja arteterapii dzieci z obniżoną sprawnością intelektualną (mgr Anita Wieloch, terapeuta oraz nauczycielka w ZSS nr 11 w Katowicach).

Zarówno w pierwszej, jak i w drugiej sesji prowadzący warsztaty podzielili się z uczestnikami swoją wiedzą i własnym doświadczeniem na temat praktycznych technik kształcenia oraz usprawniania warunków głosowych, dykcji, jak również pokonywania stresu podczas wystąpień. Każdy warsztat rozpoczynał się od krótkiego wprowadzenia teoretycznego, by w szybkim tempie przejść do tego, co w pracy nad mową jest najważniejsze, czyli do ćwiczeń praktycznych. Nieocenione okazały się wskazówki, dotyczące stosowania ćwiczeń logorytmicznych (warsztat prowadzony przez dr Anetę Chmiel), zachowania równowagi i współpracy pomiędzy ciałem a głosem (mgr Alicja Kabała) czy usprawniania pracy rezonatorów (dr Marek Rachoń). Co więcej, uczestnicy mogli przekonać się „na własnej skórze”, w jaki sposób działają zaproponowane ćwiczenia. Tym samym w salach śpiewano, klaskano, opierano głowy o ściany (oczywiście wszystko odbywało się w ramach zajęć praktycznych). Poza ćwiczeniami ruchowo – rytmicznymi, uczestnicy otrzymali między innymi możliwość przeprowadzenia na sobie nawzajem diagnozy problemów emisji głosu, dzięki autorskiemu Arkuszowi dr Anny Guzy, lub sprawdzenia, w jaki sposób przemawiać, by osiągnąć określony cel (dr Katarzyna Sujkowska-Sobisz i dr Ewa Biłas-Pleszak).

Po solidnej dawce praktycznej wiedzy nadszedł czas na uwieńczenie całodniowej konferencji. W Teatrze Śląskim odbył się benefis Ryszarda Zaorskiego i spektakl pt. Przygody Sinbada Żeglarza w adaptacji Jarosława Kiliana.

Anna Duda, Dominika Kot, Agnieszka Krzyżczyk

Część teatralna

Część warsztatowa