Świat, który rozumie jąkanie…

20 października w auli Wydziału Teologicznego UŚ odbyła się, już piąta z kolei, Ogólnopolska Konferencja Naukowa z okazji Światowego Dnia Osób Jąkających się (ISAD) zatytułowana: Świat, który rozumie jąkanie. Uroczystego otwarcia dokonała prof. UŚ dr hab. Danuta Pluta-Wojciechowska, reprezentująca współorganizatora konferencji – Instytut Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego. Adresatami konferencji były osoby jąkające się, ich rodziny, ale także logopedzi, studenci i wszyscy zainteresowani problematyką zaburzeń płynności mowy. Konferencja składała się z dwóch części. Pierwsza, wykładowa, obfitowała w liczne wystąpienia ekspertów w dziedzinie jąkania. Druga cześć natomiast, była spotkaniem warsztatowym skierowanych zarówno do jąkających się, jak i do innych zainteresowanych tym problemem słuchaczy.

Swoimi wystąpieniami zaszczycili: dr Mieczysław Chęciek (WSETiNS w Kielcach, SCTJ w Wodzisławiu Śląskim), który w swojej prezentacji pt. Wspierająca rola rodziny w procesie terapeutycznym osób z dysfluencją mowy przedstawił metody i techniki, stosowane podczas trwania turnusów dla dzieci z problemem jąkania i dla ich rodzin, a także rodzaje prowadzonych terapii. Ważnym elementem prezentacji było przedstawienie wyników ankiety przeprowadzonej wśród rodzin osób jąkających się: kiedy zauważyli, że dziecko ma problem z wymową, na czym powinna polegać pomoc najbliższych, który z rodziców częściej zauważa problem i jak stara się pomóc.

Wystąpienie dr Katarzyny Węsierskiej (Instytut Języka Polskiego UŚ w Katowicach) dotyczyło Środowiskowego wsparcia dziecka jąkającego się - w przedszkolu i szkole, czyli jak sytuacja szkolna ucznia może przekładać się na jego zaburzenia mowy, jak wada mowy może ograniczyć kontakty z rówieśnikami oraz jak często w strukturze socjometrycznej uczniowie z problemami wymowy są wyizolowani i odrzuceni przez kolegów i koleżanki. Celem prezentacji było uświadomienie, jak ważne jest promowanie zasad dobrej komunikacji – nie tylko w szkole, ale w każdej grupie społecznej, jak ważna i istotna jest kultura dyskusji, a także jak mówić w szkole o jąkaniu. Należy obalać mity i stereotypy związane z tym problemem. Zakończenie obfitowało w porady, jak wspierać osobę, szczególnie dziecko, mające problem z poprawnym wysławianiem się: nie poganiać, mówić wolniej, utrzymywać kontakt wzrokowy, nie szczędzić pochwał, nie traktować inaczej, dać dziecku do zrozumienia, że jego jąkanie nie jest niczym złym.

Prezentacja mgr Róży Sobocińskiej (podyplomowe studium logopedyczne UMK w Toruniu) pt. Akceptacja dziecka z jąkaniem a postępy w terapii dotyczyła problemu reakcji rodzica na jąkanie dziecka. Referentka przedstawiła również wątpliwość, czy należy mówić o osobie jąkającej się czy o osobie z jąkaniem, pozostawiając pytanie otwartym. Swoim wystąpieniem poruszyła ważną kwestię relacji między rodzicami a dzieckiem, ich zachowaniem i podejściem do zaistniałego problemu. Zauważyła, że częstą reakcją jest wypieranie przez rodziców faktu niepłynności mowy, świadome niedostrzeganie problemu z nadzieją, że wada wymowy zredukuje się wraz z dorastaniem dziecka. Przybliżyła również przebieg warsztatów w grupach rówieśniczych, podczas których dziecko dostrzega, że: nie tylko ono ma trudności z mówieniem, doświadcza uwagi innych w grupie, gdy zabiera głos, przełamuje nieśmiałość, uczy się cierpliwości i czekania na swoją kolej wypowiadania się. Rodzicom lub opiekunom takie warsztaty pomagają w zaakceptowaniu jąkania u dziecka. Są spokojniejsi, kiedy widzą, że ich pociecha nie jest jedyna; doświadczają reakcji innych rodziców, ich wsparcia, wymiany poglądów. Kluczem do sukcesu jest bezwarunkowa akceptacja dziecka, bez względu na jego jąkanie.

Kolejne wystąpienie O tym, co pod wodą – logofobia, czyli patologiczny lęk przed mówieniem mgr Elżbiety Bijak (szkoła podstawowa nr 3 z oddziałami integracyjnymi w Mikołowie, SCTJ w Wodzisławiu Śląskim) dotykało problemu silnego stresu związanego z sytuacjami życia codziennego, takimi jak: rozmowa przez telefon, zamawianie posiłku w restauracji, rozmowa kwalifikacyjna o pracę, itp. oraz reakcji i emocji, jakie pojawiają się w takich chwilach. Referentka przestawiła wyniki ankiety przeprowadzonej wśród osób z logofobią, w jakich sytuacjach najczęściej występują objawy jąkania, takie jak: blokowanie, zacinanie, otwieranie ust, problemy z oddychaniem, grymasy twarzy.

Zdzisław Gładosz (Prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Osób Jąkających się OSTOJA w Lublinie) wygłosił referat na temat Roli grup samopomocy dla osób jąkających się, w którym poruszył kwestię utartych stereotypów, związanych z osobami dotkniętymi problemem niepoprawnego wysławiania się, reakcji otoczenia i jego próbach „pomocy” jąkającemu, np. poprzez szybsze dokończenie zdania lub słowa. Podał przykłady problematycznych zachowań, z jakimi najczęściej spotyka się osoba jąkająca ze strony innych ludzi: porady, żeby mówiła wolniej, jak ma oddychać, jak ma się relaksować. W swoim wystąpieniu pan Gładosz przybliżył również działania podejmowane przez OSTOJĘ – organizowanie turnusów i terapii, ogólnopolskich zjazdów i konferencji, propagowanie grup samopomocowych.

Szczególne zainteresowanie wzbudził występ ostatniego referenta, Macieja Paszkowskiego (student socjologii Uniwersytetu Łódzkiego) oraz jego prezentacja pt. Jąkający się w teatrze życia codziennego – próba ujęcia problemu jąkania w kontekście społecznym. Maciej Paszkowskiopowiedział swoją historię związana z jąkaniem, walką i problemach z tego wynikających, a także o zwycięstwie, jakiego udało mu się dokonać. Jego motywacją do rozpoczęcia terapii była potrzeba napisania pracy dyplomowej, jej obrona i egzaminy ustne, ale też próba zamanifestowania problemu jąkania się w środowisku akademickim, społeczny wymiar i konsekwencje niepłynności mowy w aspekcie socjologicznym. Temat jego prezentacji miał uświadomić panujący stereotyp w społeczeństwie, że osoba jąkająca się posiada jakieś piętno, stąd też desperackie wołanie o pomoc terapeutyczną; a skutecznie przeprowadzona terapia może prowadzić do powstania tożsamości „poterapeutycznej”. Prezentacja ta spotkała się z dużym zainteresowaniem, pozytywnym przyjęciem i głośnym aplauzem ze strony uczestników wydarzenia. 

Druga cześć konferencji – Warsztaty z udziałem osób jąkających sięprowadzone przez mgra Tomasza Brawańskiego, mgr Elżbietę Bijak oraz dra Mieczysława Chęćka – miała na celu pokazanie, na czym polega terapia osób jąkających się, jak wielki wysiłek musi włożyć każdy z nich w walkę z problemem. Była też – dla osób z niepłynnością mowy – czasem wyciszenia i kolejnych ćwiczeń w drodze do osiągnięcia sukcesu. Celem terapii emisyjno-dykcyjno-oddechowej jest nie tylko płynność w mówieniu, ale też prawidłowa dykcja z odpowiednim oddychaniem, właściwe dotlenienie organizmu oraz zwolnienie blokad dykcyjnych. Wszyscy uczestnicy z zainteresowaniem i chęcią wykonywali proste polecenia: odprężenie twarzy, robienie min i utrzymywanie ich przez 15 sekund: strasznej, okropnej, zadowolonej, wystawianie języka. Ćwiczenia oddechowe miały na celu osiągnięcie spokojnego, regularnego oddechu, sprawdzenie wydolności powietrza w płucach poprzez głośne, wyraźne liczenie. Ćwiczenia fonacyjne zmobilizowały wszystkich do aktywności: ziewanie w taki sposób, aby wydobyć dźwięk, ćwiczenia rezonatorów czy wypowiadanie trudnych zbitek głosowych. Pozwoliły również potwierdzić, że taka terapia to przede wszystkim ciężka i wymagająca praca dla tych, którzy dążą do płynności mowy.

Na zakończenie osoby z problemami niepłynnego wysławiania się miały przeprowadzić krótką ankietę z uczestnikami konferencji, a następnie zaprezentować efekty swojego zadania na mównicy, przed całą salą. Ćwiczenie to pomagało również przełamywać nieśmiałość i lęk przed mówieniem.

Piąta Ogólnopolska Konferencja Naukowa z okazji Światowego Dnia Osób Jąkających się bez wątpienia wzbudziła duże zainteresowanie nie tylko wśród osób zmagających się z problemami jąkania, ale także wśród nauczycieli, logopedów, studentów, a także osób nie związanych bezpośrednio z tym problemem. Na wydarzenie przybyła również Telewizja Katowice, aby zrobić krótki reportaż ze spotkania. Niewątpliwe należy wspierać wszystkie tego typu wydarzenia, które mają na celu poprawę, informowanie i propagowanie działań, metod i terapii pomagającym ludziom przełamywać bariery, stereotypy i mity związane z jąkaniem, niepłynnością mowy czy logofobią. W końcu wszyscy, w równym stopniu, bierzemy udział w teatrze życia codziennego.

Barbara Wyparło
studentka II roku filologii polskiej
studiów magisterskich uzupełniających
na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach