Kto ma język, ten ma świat.
H.G. Gadamer

Logopedia rozwija się nie tylko w teorii, ale także w konkretnym działaniu, na co pragnęli zwrócić uwagę organizatorzy I Międzynarodowej Konferencji Logopedycznej pt. „Logopedia w teorii i praktyce”, która odbyła się 20-21 kwietnia 2013r. w Katowicach. Organizatorem tej konferencji był Śląski Oddział Polskiego Towarzystwa Logopedycznego oraz Fundacja Uniwersytetu Śląskiego CITTRFUŚ. Konferencję zorganizowano we współpracy z Instytutem Języka Polskiego UŚ. Patronat honorowy nad tym wyjątkowym spotkaniem przedstawicieli świata logopedii objął Prezydent Miasta Katowice Piotr Uszok. Naukowemu wydarzeniu patronował również Ambasador Kongresów Polskich – prof. dr. hab. Dariusz Rott. Międzynarodowa konferencja zgromadziła logopedów z całej Polski, a także z zagranicy, m.in. z Austrii, Holandii oraz Stanów Zjednoczonych.

Przewodnicząca Śląskiego Oddziału Towarzystwa Logopedycznego – dr Iwona Michalak-Widera uroczyście otworzyła konferencję, witając w sposób szczególny zagranicznych gości: Manon Abbink-Spruit, dr Lilianę Madelską oraz komitet naukowy konferencji, m.in. prof. Aleksandra Wilkonia, dr hab. prof. UŚ Aldonę Skudrzyk, dr hab. prof. UŚ Magdalenę Pastuchową, dr hab. prof. UŚ. Danutę Plutę-Wojciechowską, dr hab. Iwonę Loewe oraz dr Katarzynę Węsierską. Następnie wręczono nagrodę Logopedia Silesiaca 2013, którą otrzymała mgr Czesława Pacześniowska za wieloletnią, znaczącą działalność na rzecz środowiska logopedycznego na Śląsku.

Pierwszą część konferencji – obrady plenarne – otworzyła mgr Agnieszka Wilk, która rekomendowała program SON-RISE w terapii autyzmu. Jako druga wystąpiła dr hab. prof. UŚ Danuta Pluta-Wojciechowska z Zakładu Socjolingwistyki i Społecznych Praktyk Komunikowania Uniwersytetu Śląskiego, która podjęła refleksję nad tym, dokąd zmierza logopedia. Pani Profesor skonstatowała, że w przyszłości logopedzi będą zajmować się w większym stopniu profilaktyką niż terapią wad wymowy, a wynika to m.in. z rosnącej świadomości społecznej i obecności logopedy nawet w żłobkach. Kolejna prelegentka Manon Abbink-Spruit sprowokowała słuchaczy do zastanowienia się nad niezwykle ciekawym tematem giełkotu, który – jak się okazało – dla wielu osób, również logopedów, nadal jest zjawiskiem nieznanym. W tej części konferencji jako ostatnia wystąpiła prof. Henriette W. Langdon z Wydziału Zaburzeń Komunikacji w Kolegium Edukacji na Uniwersytecie Stanowym San Jose w Kalifornii. Audytorium mogło wysłuchać nagrania wykładu Pani Profesor oraz zobaczyć prezentację, w której przedstawiła studium przypadku polsko-anglojęzycznej dziewczynki. Sześcioletnie dziecko ze względu na swoją dwujęzyczność, wolniej przyswajało język angielski a problemy logopedyczne w języku prymarnym w tym przypadku przekładały się na problemy w wymowie w drugim języku.

Po dyskusji i przerwie kawowej słuchacze mogli zastanowić się nad tym, czy zaburzenia mowy występują w rozwoju dziecka solo? A jeśli nie, to gdzie należy szukać pomocy? Dr hab. n. med. Ewa Emich-Widera swoim wystąpieniem próbowała odpowiedzieć na powyższe pytania, równocześnie starając się określić rolę logopedy w interdyscyplinarnym zespole usprawniającym funkcjonowanie dziecka. Pani doktor wielokrotnie zwracała uwagę na istotę współpracy logopedów z innymi specjalistami, która pozwala na całościową, pełną opiekę nad pacjentem. Kolejny prelegent dr hab. n. hum. Mirosław Michalik pochylił się nad zjawiskiem oligofazji. Wystąpienie miało na celu ukazać współczesne teorie neuropsychologiczne pozwalające pełniej określić zjawisko oligofazji będącej problemem zarówno neurologopedycznym, jak i neurolingwistycznym. Dr Liliana Madelska swój referat poświęciła interferencjom fonetyczno-fonologicznym, które występując w środowisku wielojęzycznym, mają duży wpływ na zachowania językowe. Zagraniczny gość skupił uwagę słuchaczy „opowieściami z życia”, które nie tylko potwierdzały teorie dr Madelskiej, ale również bawiły audytorium. Pierwszą część konferencji zakończyło wystąpienie dr n. biol. Anny Żebryk-Stopy, która analizowała czynniki wpływające na zrozumiałość mowy u osób po glossektomii.

Po kolejnej przerwie słuchacze zainteresowani dalszymi, dającymi do myślenia wystąpieniami, udali się na drugą część konferencji, w której odbywały się obrady panelowe. Wystąpienia miały miejsce w Centrum Informacji Naukowej i Bibliotece Akademickiej w Katowicach. W pierwszym panelu wypowiedzi prelegentów koncentrowały się na zagadnieniach dotyczących zaburzeń o różnej etiologii. Dr n. hum. Ewa Gacka opowiadała o oddziaływaniach logopedycznych skierowanych na osoby z zespołem Pradera Willego. Kolejna prelegentka – dr n. med. Katarzyna Bieńkowska mówiła o nowych trendach w diagnozie i terapii małych dzieci z wadą słuchu z odniesieniem do wyników badań. Pani doktor rekomendowała ogólnopolski program rehabilitacji małych dzieci z wadą słuchu – Fundacji Orange pt. Dźwięki marzeń. Kolejny przedstawiciel świata medycyny – lek. Daniela Kurczabińska-Luboń zaintrygowała audytorium informacją o tym, jak istotny wpływ na zaburzenia mowy u dzieci i funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego ma ekosystem jelitowy, czyli nasz „drugi mózg”. Po krótkiej przerwie mgr Justyna Wojciechowska zaprezentowała studium przypadku – pragnozję u chorego z uszkodzeniem prawej półkuli mózgu. Następnie mgr Izabela Malicka omówiła zaburzenia czynności prymarnych jako jednej z przyczyn zaburzeń mowy. Z kolei dr Katarzyna Węsierska, mgr Hanna Szykowska i mgr Agata Szymura przekonały słuchaczy o tym, jak ważna jest rola grup samopomocy dla osób jąkających się na przykładzie Klubu ludzi mówiących płynnie. Ostatnia prelegentka – mgr Agnieszka Sowa poruszyła temat trudności w adaptacji dziecka do żłobka a występowania wtórnych zaburzeń komunikacji językowej.

Drugi panel wystąpień rozpoczął referat dr n. med. Leszka Szywały, dzięki któremu słuchacze dowiedzieli się, jak wygląda efektywna współpraca ortodonty i logopedy. Prelegent wielokrotnie podkreślał, że zaburzenia mowy i nieprawidłowości ortodontyczne, takie jak krzywy zgryz, protruzja, retruzja są ze sobą ściśle związane. Referat pt. Współczesny wymiar współpracy ortodonty i logopedy miał charakter teoretyczno-praktyczny, bowiem dr Szywała na konkretnym przykładzie udowodnił istotę badań kontrolnych oraz ewentualnego leczenia ortodontycznego. Temat kolejnego wystąpienia również (Leczenie czynnościowe w praktyce logopedycznej) łączył w sobie wiedzę pochodzącą z dwóch dziedzin: stomatologii oraz logopedii. Lekarz stomatolog i praktykujący logopeda – Monika Łuszczuk – przykuła uwagę słuchaczy opisem kroków terapeutycznych, które podejmuje w pracy z pacjentami zmagającymi się zarówno z wadami anatomicznymi, jak i czynnościowymi. Prelegentka zastanawiała się, czy poprzez prawidłowo rozwinięty narząd żucia, można wpływać na poprawną realizację głosek. Równie interesująca była prezentacja mgr Sylwii Zasady, która opisała cechy konstytutywne dziecięcych zachowań językowych.Prelegentka podjęła dyskusję na temat wypowiedzi dzieci, ich przywilejów i ograniczeń, funkcji wykonawczej, którą owe wypowiedzi posiadają oraz ekspresji i intencji tychże form. Pani magister poprzez konkretne przykłady opisywała językowy świat maluchów. Niezwykle ciekawą formą podejścia do terapii logopedycznej okazało się pisanie tekstów. Informacje na temat takiej formy pracy przekazywała mgr Małgorzata Zofia Kozłowska, która omówiła badania prowadzone w Polsce i zagranicą bezpośrednio związane z tą metodą. Kolejne wystąpienie także znacząco skupiło uwagę audytorium. Mgr Ewa Kwaśniok uświadamiała słuchaczy, jak powinna wyglądać wczesna diagnoza u dzieci z zagrożeniem autyzmu. Prelegentka omówiła wczesne symptomy będące powodem do podjęcia terapii. Jako ostatnia, w pierwszym dniu konferencji, wystąpiła mgr Monika Sobańska, której referat dotyczył turnusowej formy pracy z osobami jąkającymi się. Prelegentka na podstawie badań przeprowadzonych wśród osób z niepłynnością mowy określiła mocne i słabe strony takiej formy działań.

Dyscypliny badawcze, jakie reprezentowali prelegenci dowiodły, że zagadnienia logopedyczne zajmują nie tylko logopedów, ale i lekarzy, m.in. pediatrów, neurologów, neurochirurgów, foniatrów, audiologów, stomatologów oraz ortodontów, którzy dzielili się z licznie zebranymi słuchaczami swoją wiedzą i doświadczeniem. Przedstawiciele środowiska medycznego podkreślali, jak ważne miejsce w ich codziennym kontakcie z pacjentem odgrywa wiedza, jaką czerpią z logopedii. Z kolei logopedzi dziękowali lekarzom, którzy im sprzyjają, uświadamiając w społeczeństwie znaczenie współpracy z terapeutami mowy. Ogromne podziękowania popłynęły w kierunku pani dr hab. n. med. Ewy Emich-Widery, która od lat sprzyja wszelkim inicjatywom logopedów i chętnie włącza się w współtworzenie historii śląskiej logopedii.

Pierwszy dzień konferencji zakończyły ogromne brawa skierowane w stronę organizatorów, prelegentów, ale również słuchaczy, którzy tak licznie przybyli na obrady. Uczestnicy konferencji udowadniają, że wraz ze wzrostem potrzeb dzieci, młodzieży i dorosłych, wzrasta również potrzeba poszerzania wiedzy, by coraz lepiej pomagać swoim pacjentom, a w przyszłości dzielić się wnioskami z praktycznego działania.

W drugim dniu konferencji była możliwość wzięcia udziału w jednym z trzech szkoleń. Pierwszy, pt.: Giełkot – teoria, diagnoza i terapia poprowadziła Manon Abbink-Spruit, dyplomowana specjalistka jąkania i giełkotu, która przybliżyła teorię i historię giełkotu, sposoby diagnozowania tego zaburzenia oraz współczesne możliwości terapii. Profesor Marion Hersh mówiła o komunikowaniu się z niepełnosprawnymi, ze szczególnym uwzględnieniem osób z autyzmem i zespołem Aspergera. Pani profesor omówiła etykietę porozumiewania się z niepełnosprawnymi oraz wpływ nadwrażliwości na komunikację. Trzeci warsztat o wspomaganiu rozwoju językowego dzieci wielojęzycznych poprowadziła dr Liliana Madelska z Instytutu Slawistyki na Uniwersytecie Wiedeńskim. Doktor Madelska podczas warsztatu szczegółowo omówiła m.in. pomoce dydaktyczne – materiały do ćwiczenia słuchu i wymowy dla dzieci oraz dla dorosłych uczących się języka polskiego jako obcego. Ponadto scharakteryzowała specyficzne problemy osób wielojęzycznych m.in. z mową, z czytaniem i pisaniem. Wszystkie warsztaty były nie tylko ciekawe, ale przede wszystkim bogate w wartościowe treści oraz konkretne wskazówki. Słuchacze wyszli z nich zadowoleni i pełni wiary w sens niesienia pomocy swoim pacjentom.

Kolejna już konferencja logopedyczna, ale pierwsza międzynarodowa, okazała się sukcesem i przypomniała o istotnej prawdzie, że sama teoria to za mało. Dobry logopeda powinien posiadać gruntowną wiedzę, ale i zapał do wykorzystywania tej wiedzy w praktycznych działaniach.

 mgr Kamila Kuros, logopeda, mgr Monika Sobańska, logopeda,
przedstawicielki Koła Naukowego Doktorantów Wydziału
Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego